Quan trắc nước ngầm ở khu Gò Cát, quận Bình Tân-TPHCM (Ảnh do chi cục Bảo vệ môi trường TPHCM cung cấp) 

“Nguồn nước mặt đang ô nhiễm nghiêm trọng, đến một lúc nào đó nếu không còn sử dụng được thì chúng ta sẽ lấy nước ở đâu để sống? Trong khi đó, hiện nay chúng ta chưa đánh giá được vai trò của nước ngầm trong việc cấp nước sinh hoạt và sản xuất...”. TS Nguyễn Đăng Nghĩa, Giám đốc Trung tâm Chuyển giao tiến bộ -Kỹ thuật nông nghiệp, Viện Khoa học-Kỹ thuật nông nghiệp Miền Nam, bày tỏ lo lắng về việc các cơ quan chức năng chưa kiểm soát được nguồn nước ngầm trên địa bàn TPHCM.

Đã khai thác quá mức an toàn?

Theo tính toán của Sở Tài nguyên-Môi trường (TN-MT) TPHCM, tổng trữ lượng nước dưới đất (theo phương pháp cân bằng) trên 2,5 triệu m3/ngày. Trong đó trữ lượng động là 831.515 m3/ngày. Đây cũng chính là lưu lượng khai thác nước ngầm an toàn của TP. Vậy hiện nay việc khai thác nước ngầm ở TP đã vượt qua mức an toàn hay chưa?

Sở TN-MT cho biết dựa vào số liệu điều tra, trong năm 2000, toàn TP có 95.828 giếng khai thác nước ngầm với quy mô khác nhau với mật độ khoảng 46 giếng/km2. Vào thời điểm trên, ước tính lượng nước ngầm khai thác mỗi ngày trên 524.000 m3. Tuy nhiên, theo điều tra mới đây của Sở TN-MT, chỉ tính riêng các hộ dân ở quận Gò Vấp, huyện Củ Chi, Bình Chánh đã có 99.675 giếng khoan. Cộng với các quận, huyện còn lại (số liệu chưa đầy đủ), toàn TP có khoảng 220.000 hộ gia đình khai thác nước ngầm và khoảng 9.000 cơ sở sản xuất. Ước tính lượng nước ngầm khai thác hiện nay khoảng từ 550.000 m3/ngày đến 600.000 m3/ngày. Dựa vào số liệu này thì việc khai thác nước ngầm vẫn chưa vượt qua mức an toàn. Tuy nhiên, theo Tổng Công ty Cấp nước Sài Gòn (SAWACO), hiện nay ở một số trạm khai thác nước ngầm, mực nước đã bị tụt xuống, chứng tỏ nguồn nước ngầm ngày càng ít dần.

PGS-TS Đoàn Cảnh, Viện Sinh học Nhiệt đới TPHCM, cho rằng nguồn nước mưa tại chỗ cũng góp phần bổ cập cho tầng nước ngầm trên cùng. Tuy nhiên, việc phát triển đô thị với xu hướng bê tông hóa ở TP lâu nay khiến cho nguồn nước mưa không kịp thấm xuống đất đã chảy ra kênh rạch, sông ngòi.

Tìm “bệnh” nước ngầm

Theo quan trắc của Chi cục Bảo vệ môi trường TPHCM trong 6 tháng đầu năm 2008, kết quả phân tích tổng chất rắn hòa tan (TDS) tại đa số các giếng ở tầng quan trắc pleistocen (tầng thứ 2, tầng chứa nước và có vai trò quan trọng trong việc cung cấp nước) đều tăng cao hơn so với cùng kỳ 2007. Kết quả quan trắc cũng cho thấy ở những khu vực nước ngầm bị nhiễm mặn cao như trạm Bình Hưng (quận 8) và Tân Tạo (Bình Tân) có tổng độ cứng rất cao, vượt tiêu chuẩn cho phép. Giá trị pH đo được ở các giếng tầng pleistocen hầu hết không đạt tiêu chuẩn nước ngầm. Điều đáng lo ngại là nồng độ nitrat tại các trạm quan trắc ngoại thành như Đông Thạnh (Hóc Môn), Linh Xuân (Thủ Đức), Bình Hưng... đột ngột tăng cao.

Bà Hoàng Thị Ngọc Ngân, Trưởng Khoa Sức khỏe cộng đồng Trung tâm Y tế dự phòng TPHCM, cho biết chất nitrat trong nước uống, thức ăn với hàm lượng vượt quá tiêu chuẩn sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người sử dụng. Trẻ em uống sữa có pha nước nhiễm nitrat hoặc ăn rau quả có nhiễm chất này thường bị gián đoạn quá trình trao đổi ôxy dẫn đến hiện tượng thiếu máu, ngợp thở, nếu không cấp cứu kịp sẽ tử vong. Trao đổi với phóng viên Báo Người Lao Động, TS Nguyễn Đinh Tuấn, Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ môi trường TPHCM, cho biết hiện chưa xác định nguyên nhân cụ thể các nguồn gây ô nhiễm nước ngầm. Tuy nhiên, theo TS Nguyễn Đinh Tuấn, nguồn nước mặt ô nhiễm cũng là nguyên nhân gây ô nhiễm nước ngầm.

Tại cuộc họp về tình hình khai thác nước ngầm ở TPHCM, ngày 8-9, ông Nguyễn Văn Phước, Phó Giám đốc Sở TN-MT, cho biết sẽ tiến hành nghiên cứu để xác định khả năng nhiễm bẩn nguồn nước ngầm ở TPHCM. Đồng thời Sở TN-MT cũng tiến hành nghiên cứu về độ tuổi, nguồn gốc, nguồn bổ cập nước ngầm trên địa bàn TP, nghiên cứu về nước mưa và khả năng bổ cập cho nước ngầm...

TRUNG THANH